Zaburzenia odżywiania są niezwykle trudnym tematem, jednak nie należy go unikać, by jak najbardziej zwiększać świadomość ludzi w tym zakresie. Niestety, problem ten dotyka coraz większego grona osób. Głównie dziewcząt i młodych kobiet. Z każdym rokiem średni wiek występowania tych zaburzeń jest coraz niższy i dotyczy coraz większej grupy. Zaburzenia mogą dotyczyć kogoś z twoich bliski, dlatego warto coś w tym temacie wiedzieć.

Istnieje wiele rożnych rodzajów zaburzeń odżywiania. Jedno z nich to anoreksja. Jest ona najczęściej rozpoznawana u kobiet w wieku 15-19 lat. Jadłowstręt psychiczny w ciągu życia dotyka ok. 1-2% kobiet, rzadziej mężczyzn. Inne zaburzenia odżywiania, np. bulimia i zespół kompulsywnego objadania się, są częstsze.[1] U dzieci rozpoznaje się też ARFID, czyli unikanie lub ograniczanie jedzenia, które nie wynika z lęku przed przytyciem.[2]

W leczeniu tych zaburzeń ważne jest wczesne wykrycie, co zwiększa szanse na pełny powrót do zdrowia, skraca czas leczenia oraz zapobiega wyniszczeniu organizmu.

Czy wiesz jakie objawy mogą wskazywać na występowanie anoreksji?

  • Ograniczenie ilości spożywanych pokarmów,
  • Unikanie lub nawet całkowite wyeliminowanie z diety produktów wysokokalorycznych,
  • Wyznaczanie sobie chorobliwie niskiej wagi ciała, do której chce się schudnąć lub utrzymać (masa ciała jest wyraźnie za niska dla wieku i wzrostu: u dorosłych BMI poniżej 18,5, u dzieci według siatek centylowych),[2]
  • Podejmowanie bardzo intensywnych, wyczerpujących, wielogodzinnych ćwiczeń fizycznych,
  • Niska samoocena, stałe postrzegane siebie jako osoby za grubej oraz występowanie lęku przed przytyciem,
  • Objawy sugerujące depresję (obniżenie nastroju, zmniejszenie radości życia, poczucie braku sensu życia, myśli samobójcze, napięcie, lęk, drażliwość, zaburzenia snu, przygnębienie, brak energii, wycofanie z życia społecznego),
  • Przyjmowanie środków redukujących łaknienie, doprowadzanie do wymiotów, stosowanie środków przeczyszczających lub moczopędnych, czasami wielokrotne przekraczając dopuszczaną dawkę,
  • Unikanie jedzenia w towarzystwie innych osób (np. zabieranie jedzenia do swojego pokoju i w tajemnicy wyrzucanie go),
  • Przesadna dbałość o pożywienie, częste mówienie o jedzeniu, ciągłe planowanie co będzie się gotować. Całe życie osoby z zaburzeniami odżywiania się „kręci się” wokół jedzenia,
  • Wystąpienie zaburzeń hormonalnych: nieprawidłowe stężenia hormonów tarczycy, hormonu wzrostu, insuliny, zatrzymanie miesiączkowania u kobiet (częste, ale nie musi wystąpić), zaburzenia potencji u mężczyzn,
  • Wyniszczenia organizmu, zaniki mięśniowe, obrzęki, bladość, wypadanie włosów, suchość i łuszczenie się skóry.
  • Obniżenie temperatury ciała,
  • Pojawienie się na ciele charakterystycznego owłosienia w postaci meszku (lanugo),
  • Zaburzenia ze strony układu krwionośnego: obniżenie ciśnienia krwi, zmniejszenie częstotliwości akcji serca, zaburzenia rytmu serca, omdlenia, bóle i zawroty głowy,
  • Zaburzenia ze strony układu pokarmowego: zaparcia, wzdęcia, stany zapalne błony śluzowej żołądka,
  • Niedokrwistość,
  • Obrzęk ślinianek, próchnica zębów i stany zapalne jamy ustnej na skutek częstych wymiotów.

Zaburzenia odżywiania często występują u osób, które doświadczają dużych stresów np. rozwód rodziców, śmierć bliskiej osoby, bycie wyśmiewanym w szkole. Ma to na celu uzyskanie przez nie pozornej kontroli chociaż nad tym aspektem życia jakim jest odżywianie się. Jednak, równocześnie następuje pogłębianie utraty kontroli nad pozostałą częścią życia. Osoba z zaburzeniami przestaje skupiać się na edukacji, zaniedbuje kontakty z rodziną i przyjaciółmi. Powoduje to u niej jeszcze większą potrzebę kontroli chociaż nad jedzeniem. Problem wciąż narasta. Działa to na zasadzie błędnego koła, z którego pacjentowi bardzo trudno jest się wyrwać. Istnieje teoria, że zaburzenia te częściej występują u osób ze skłonnościami pedantycznymi i ze zwiększoną potrzebą kontroli nad życiem. Takimi, które lubią mieć wszystko dokładnie zaplanowane i źle znoszą stres.

Osoba z zaburzeniami odżywiania najczęściej nie zauważa problemu i nie przyznaje, że potrzebuje pomocy. Bliscy bardzo długo nie widzą w jakim stanie się ona znajduje. Zauważane jest to bardzo często dopiero, gdy występuje już znaczne wyniszczenie organizmu. Jednak nawet wtedy bardzo ciężko jest namówić taką osobę do leczenia. Podstawą leczenia jest psychoterapia (u nastolatków przede wszystkim terapia rodzinna) oraz przywrócenie prawidłowego żywienia pod kontrolą lekarza i dietetyka. Leki stosuje się tylko pomocniczo, np. przy współistniejącej depresji.[3] Leczenie wymaga współpracy z psychologiem, psychiatrą, lekarzem rodzinnym oraz ewentualnych konsultacji innych specjalistów, jak ginekolog czy endokrynolog. Osoby dorosłe same muszą wyrazić zgodę na takie leczenie. Nastolatek po 16. urodzinach musi sam zgodzić się na leczenie, obok rodziców. Jeśli się sprzeciwia, o leczeniu decyduje sąd opiekuńczy.[4] Za młodsze dzieci decydują jedynie opiekunowie, czyli najczęściej rodzice. Przyjęcie do szpitala bez zgody jest możliwe tylko w sytuacjach opisanych w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego, np. przy bezpośrednim zagrożeniu życia.[5]

Pilnej pomocy w szpitalu wymagają omdlenia, bardzo wolne tętno (poniżej 40 uderzeń na minutę), zaburzenia elektrolitowe w badaniach krwi i szybka utrata masy ciała.[6]

Spotkałam wiele osób z takimi zaburzeniami. Najmłodsza z nich była jeszcze w szkole podstawowej. Choroba doprowadziła u niej do wyniszczenia i wręcz przerażającego wychudzenia. Objawy łatwo przeoczyć, bo chorzy często je ukrywają, dlatego warto znać sygnały ostrzegawcze.[7] Zaburzenia, w jej przypadku, spowodowane były uszczypliwymi uwagami rówieśników dotyczącymi jej wyglądu. Dziewczynka postanowiła, że straci na wadze, tak by już nikt więcej jej nie dokuczał. Bardzo ważne jest baczne zwracanie uwagi na naszych bliskich, by nawet w przypadku wystąpienia zaburzeń odżywiania, nie pozwolić im na doprowadzenie się do takiego stanu.

Jeśli martwisz się o siebie albo o dziecko, porozmawiaj z lekarzem rodzinnym albo zgłoś się bez skierowania do poradni psychologicznej lub psychiatrycznej dla dzieci i młodzieży.

Gdzie szukać pomocy:

  • bezpośrednie zagrożenie życia: 112 lub SOR szpitala z oddziałem psychiatrycznym,
  • dzieci i młodzież: 116 111 (Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę, całą dobę, także czat na 116111.pl) oraz 800 12 12 12 (Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka),
  • dorośli w kryzysie: 800 70 2222 (Centrum Wsparcia, całą dobę, bezpłatnie, także czat na centrumwsparcia.pl),
  • 116 123 (telefon zaufania dla osób w kryzysie emocjonalnym, całą dobę, także czat na 116sos.pl),
  • gdzie się leczyć: 800 190 590 (Telefoniczna Informacja Pacjenta NFZ).